Kapıdağ yarımadasında kırmızı soğan yetiştiriciliği çok önemli bir yer tutmaktadır. Her yaz kırmızı soğanların toplanması sırasında tonlarca kırmızı soğan kabuğu çıkmakta ve bu kabuklar daha sonra yakılarak yok edilmektedir. Yaz tatilimi geçirdiğim köydeki, her yıl gördüğüm bu atıkların faydalı bir hale dönüştürülmesi için “Kırmızı soğan kabuklarından boya elde edilebilinir mi?” Diye düşündüm ve böyle bir çalışma yapmaya karar verdim. Ayrıca yaptığım çalışmalarda kırmızı soğan kabuklarının yanında hiçbir ekonomik değeri olmayan ceviz kabuğu, ayva yaprağı, portakal kabuğu kullanılarak değişik tonlarda ve parlaklıklarda renk elde edilmek istenmiştir.

Soğanın etli kısmı, esas terkibi bir polysulfid olan eterik yağ ihtiva eder. Bundan başka suda eriyici polysakaridler, mulin, fitin rodanidler, kversetin, kompferol, türlü glutaminli peptidler, limon ve elma asidi, vitamin C, karotin(provitamin A), helmeli maddeler, çeşitli fermentler vs. ihtiva eder. Soğanın dış kabuğu %6-7 flavonlu glikozidler; bunlardan flavonlu glikozid %4,81, spireozid %1,13 ve %0,8 diğer kversetin heterozidler ihtiva eder. İzole edilen komplekste diüretik etken olduğu tespit edilmiştir.

Soğanın baharlı lezzeti ve özel kokusunu veren allil sülfür (C₆H₁₀S₂) denilen kükürtlü karbon bileşiğidir.

Boyar maddelerin lifler üstüne çekilmesinde çok büyük rolü olan mordan maddeleri lif ile boyar madde arasında bağlayıcı köprü görevini üstlenerek, bir ucu elyafa diğer ucu boyaya bağlanır. Böylece başlangıçta suda çözünürlüğü olan boyar madde, boya molekülleri ile mordan ve lif arasına kurulan bağlar sayesinde suda çözülemez bir madde olarak liflerin üzerine tespit edilmiş olur.

Kompleks yapı oluşumu özelliği ile mordanlı boya özelliği birbiri ile eşit gider.

Böyle kompleks yapılar teşkil ederek boya lakları veren maddelerden Avrupa'da bilhassa kalay, alüminyum kullanılmaktadır. Türkiye'de ise bunların yanında bakır, kalsiyum, tanen ve şap da büyük bir rol oynamaktadır.

Bir tek boya bitkisinden değişik mordan maddeleri ve birden fazla mordan maddesi kullanılarak 18'e varan ayrı renk tonları elde edilebilir.

Bir hafta kırmızı soğan kabukları ile bekletilen su süzülür(kırmızı soğan kabukları çıkartılır.) ve içine kremtartar katılarak, kremtartarın iyice çözünmesi beklenir. Şapla mordanlanan yün ip boyamaya alındıktan sonra kremtartar boyanın yün üzerine çekilmesi sağlar. Bir saat kaynatılması sonucunda parlak şeftali kırmızısı elde edilmiş olunur.

Yapılan deneyler sonucunda kırmızı soğan kabuklarının parlak şeftali kırmızısı renk verdiği görülmüştür. Kırmızı soğan kabuklarının yanına konulan ceviz kabuklarının oranı arttıkça rengin parlaklığının azaldığı ve kahverengiye doğru koyulaştığı; ayva yapraklarının ve portakal kabuklarının oranı arttıkça da rengin parlaklığının arttığı gözlemlenmiştir.

Bu çalışma kullanılmayan ve hiçbir ekonomik değeri olmayan kırmızı soğan kabuklarının, ayrıca ceviz kabukları gibi diğer meyve-sebze kabuk ve yapraklarının doğal boyama yöntemi ile yün boyamada kullanılarak ekonomiye kazandırılabileceğini gösteriyor.

Doğal boyalarla yapılan boyamanın, yapay boyalarla yapılan boyamalara göre daha ekonomik olduğu görülmüştür.

Yapılan araştırmalarda kırmızı soğanın insan sağlığına da birçok etkileri olduğu ortaya çıkmıştır:

• Kırmızı soğan soğuk algınlığına, akciğer hastalıklarına ve kalp rahatsızlıklarına iyi gelir. Kan damarlarının genişlemesini ve sertleşmesini sağlar. İdrar söktürücü etkisi vardır.
• Afrodizyak etkisi vardır.
• Kanser riskini azaltır.